Η τοπική – εθνική Ιστορία και η δημιουργία Ιστορικής Συνείδησης

Αρκετοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η ιστορική διαπραγμάτευση πρέπει να αρχίζει από το παρόν και το πρόσφατο παρελθόν, τη σύγχρονη παγκόσμια ιστορία και μετά να παρουσιάζεται η αντίστοιχη πολυφωνία των πολιτιστικών επιτευγμάτων των λαών. Η εθνική ιστορία επιβάλλεται να απλώνεται προοδευτικά στην ιστορία των άλλων λαών, διαφορετικά οι απόφοιτοι της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είναι καταδικασμένοι να αγνοούν τον κόσμο και να οδηγούνται σε πολιτική και πολιτιστική υποβάθμιση με απρόσμενες συνέπειες. Χωρίς τη διδασκαλία της τοπικής ιστορίας είναι δύσκολο, αν όχι αδύνατο να αγαπήσουμε τον τόπο μας.


Στην Κύπρο διδάσκεται η τοπική Ιστορία και στην Ευρώπη παρατηρείται ζωηρόν ενδιαφέρον, όπως στην Αγγλία, όπου το θέμα γίνεται αντικείμενο συζητήσεων στο Συμβούλιο της και αποφασίζουν ομόφωνα να περιληφθεί στα προγράμματα και τοπική Ιστορία.


Ο Κ. Γεωργούλης συσχετίζει, την Ιστορία με την πατριδογνωσία, «διότι προσανατολίζει άριστα το παιδί προς το περιβάλλον, εντός του οποίου πρόκειται να ζήσει και διότι επιπλέον του δημιουργεί σύνδεσμον προς την πατρική γη. Δια να είναι όμως δυνατόν, γράφει, να εφαρμοσθεί η αρχή αυτή με καλά αποτελέσματα, πρέπει να γίνουν ειδικές τοπικές κατά περιοχές μελέτες, να συνταχθεί δηλαδή ένα είδος Ιστορικού κατά περιοχές άτλαντα της χώρας». (Κ. Γεωργούλης, Ειδική Διδακτική, Έκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1972 σελ. 243-44).


Το γνωστό τοπικό στοιχείο μπορεί να γίνει αφετηρία για το άγνωστο ή σημείο αναφοράς και επίκεντρο για σύγκριση και αντιπαράθεση. Με τον τρόπο αυτό απόψεις του τοπικού σκηνικού γίνονται αναπόσπαστο κομμάτι γενικών και συγκριτικών σπουδών, οι οποίες συχνά αγκαλιάζουν το παρελθόν και το παρόν, το κοντινό και το μακρινό. Έτσι εάν εξετάζουμε κάτω από αυτό το πρίσμα την τοπική Ιστορία, δηλαδή ως μια εκδήλωση της ανάπτυξης της γενικής Ιστορίας, η αντίθεση ανάμεσα σε γενική και τοπική παύει να υφίσταται. Τοπικές, εθνικές και παγκόσμιες σπουδές δεν είναι αντίθετες ή αναγνωριστικές αλλά ουσιαστικά συμπληρωματικές.


Σε μια έντονη προβληματική που αναπτύχθηκε από καθηγητές – φιλόλογους Μέσης Εκπαίδευσης, στο οποίο συμμετείχα ως φιλόλογος εκπαιδευτικός Μ.Ε., σε ετήσιο Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Καθηγητών Μέσης Εκπαίδευσης, στη Νεότερη Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας με καθηγητές του Πανεπιστημίου το Γ. Γιωργή στην Ιστορία του Ν. Ελληνισμού, το Γ. Καζαμία στην Νεότερη και Σύγχρονη Ευρωπαϊκή Ιστορία και τον Π. Παπαπολυβίου στη Νεότερη Ιστορία της Κύπρου και Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία (Κ. ΕΠ. Ε. Α. Α) γίνεται πρόταση η Ιστορία να διδάσκεται , να είναι μελέτη ενός μικρόκοσμου που ανήκει σ’ ένα ευρύτερο σύνολο.


Η τοπική ιστορία είναι το ήδη γνωστό, το οικείο στα παιδιά ή μπορεί να γνωσθεί κυρίως ως αποτέλεσμα εργασιών και επιτόπιας έρευνάς τους. Η τοπική ιστορία δεν είναι μόνο ένα χρονικό πολυμάθειας, προϊστορίας μιας περιοχής και στη συνέχεια αρχαίας, μεσαιωνικής, νεότερης και σύγχρονης ιστορίας αλλά χρειάζεται να καλύψει ολόκληρη τη ζωή μιας περιοχής. Η τοπική ιστορία χρειάζεται να περιγράφει τη φυσική, οικονομική ζωή του τόπου και τις δυνατότητες ανάπτυξης της περιοχής. Πρέπει να συνδέεται με τις κοινωνικές, ανθρωπιστικές και περιβαλλοντικές σπουδές. Ο Κ. Βουρβέρης επικροτεί την ευκαιριακή, με αφορμή τις σχολικές γιορτές, διδασκαλία της εθνικής ή τοπικής ιστορίας και τη θεωρεί ως πρώτη μορφή του ιστορικού μαθήματος. Πολύ ενδιαφέρουσες είναι οι απόψεις του Μιχ. Παπαμαύρου για τη διδασκαλία της Ιστορίας. Την ιδέα της Ιστορίας θα την εμβάλουμε στη ψυχή των παιδιών αρχίζοντας από το παρόν. Τη σκέψη του παιδιού κινούν όσα βλέπει και ακούει γύρω του. Ανάμεσα όμως στα πράγματα, που είναι γύρω του είναι και μερικά που έχουν ιστορία ή είναι ιστορικά υπολείμματα. Όπως π.χ. μνημεία, φρούρια, ιστορικές τοποθεσίες, αλλά και οι διηγήσεις μερικών γερόντων του χωριού ή της πόλης για πράγματα που κι αυτοί τα ξέρουν από τους παππούδες τους ή τα έχουν ζήσει είναι επιζώντες από τη σύγχρονη ιστορία. Έτσι τα παιδία παίρνουν αντίληψη της Ιστορίας.


Το μάθημα της Ιστορίας γίνεται κατ΄εξοχήν βιωματικό. Το παιδί δένεται συναισθηματικά, συγκινείται, κοινωνικοποιείται, οι ενδοσχολικές εκδηλώσεις αποκτούν ενδιαφέρον. Γίνονται και αυτές βιωματικές. Η μελέτη της τοπικής ιστορίας αποκτά μεγάλη σημασία, συντελεί στην κοινωνικοποίηση του παιδιού και του δίνει τη δυνατότητα να αποκτήσει πραγματική ιστορική συνείδηση. Η μελέτη της Επιστήμης της Ιστορίας γίνεται Βιωματική. Μια σημαντική προϋπόθεση για τη σωστή ερμηνεία της Ιστορίας γενικά και ιδιαίτερα της τοπικής είναι η σύνδεση των επιμερούς Ιστορικών γεγονότων με την ολότητα, γιατί αυτά αποτελούν αδιάσπαστη αλυσίδα και το καθένα κατανοείται, αξιολογείται όχι μεμονωμένα αλλά σε συνάφεια προς τα γειτονικά τα προηγούμενα, σύγχρονα, επόμενα. Τα ιστορικά γεγονότα είναι χρήσιμα για το σπουδαστή της Ιστορίας, όταν αντιμετωπίζονται στα πλαίσια ένος ή περισσότερων προβλημάτων. Τότε γίνονται κατανοητά και διαφαίνεται η πολυσημαντότητά τους ή ακόμα και η πολυλειτουργικότητά τους. Για να γίνει κατανοητός ένας πίνακας αποσπασματικών μελετών πρέπει η τοπική Ιστορία σιγά- σιγά να παραχωρεί τη θέση της στην εθνική και στην παγκόσμια για να αποτελέσουν ένα ευρύτερο σύνολο.


Η Ιστορία άλλωστε των 100 τελευταίων χρόνων, όπως υποστηρίζει ο καθηγητής της Ιστορίας στο Τορίνο Berardi, αν και ως επί το πλείστον είναι παγκόσμια, προσφέρεται ιδιαίτερα για την τοπική σπουδή, διότι άφησε πάρα πολλά στοιχεία και ίχνη επί τόπου. Πολλοί Ελληνοκύπριοι π.χ έλαβαν μέρος στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο και ο καθένας έχει τη δική του ιστορία.


ΟΙ μαθητές θα ρωτήσουν σίγουρα τους ηλικιωμένους από τους συμπολίτες τους, την ίδια τους την οικογένεια για τα γεγονότα του Β’ Παγκόσμιου πολέμου και ενεργώντας κατ΄αυτόν τον τρόπο θα ανακαλύψουν τι σήμαιναν εκείνα τα «παγκόσμια γεγονότα» εκείνοι οι «κατακλυσμοί» για όσους τα έζησαν. Σε μια ενδοσχολική εκδήλωση θα παρουσιάσουμε μια τέτοια « ζωντανή εκδοχή». Και ξεκινώντας από αυτό το τοπικό γεγονός θα πάμε στο γενικό στο Παγκόσμιο γεγονός. Για την τοπική Ιστορία είναι απαραίτητη η υποδομή π.χ. τα ταξινομημένα αρχεία, βιβλιογραφίες κατά περιοχές, τα κτήρια, τα μνημεία, η συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης.


Στα γραφεία των Δήμων και κοινοτήτων δημιουργήθηκαν ταξινομημένα αρχεία Ιστορίας, συγκεντρώθηκαν εικόνες, φωτογραφίες και άλλα κειμήλια. Τα αρχεία ακόμη των Δημόσιων Υπηρεσιών, οι πλούσιες Βιβλιοθήκες, τα ιστορικά αρχεία και τα μουσεία, πρέπει να είναι προσιτά, όχι μόνο στους ειδικούς αλλά και τον κάθε σπουδαστή της Ιστορίας.


Η ιστορία της Κύπρου μπορεί να διδάσκεται παράλληλα με την Εθνική, την Ευρωπαϊκή και την Παγκόσμια, γιατί η Κύπρος αποτελεί ξεχωριστό κράτος και αντιμετωπίζει κρίσιμες στιγμές. Αυτό όμως δεν αναιρεί το γεγονός, ότι η Κύπρος είναι ένα ζωντανό κομμάτι του Ελληνισμού και δεν θα πείραζε τα Βιβλία Ιστορίας του νησιού ν’ αποτελέσουν οδηγό για τη μελέτη της Ιστορίας ευρύτερων περιοχών π.χ. της Θεσσαλίας…


Η τοπική Ιστορία της Κύπρου δίνει τη δυνατότητα στους σπουδαστές της Ιστορίας, μελετώντας τις βασικές φάσεις της Κυπριακής Ιστορίας και τα κυριότερα πολιτιστικά δημιουργήματα των Κυπρίων, να κατανοήσουν την πολιτιστική παράδοση και να συνειδητοποιήσουν την ιστορική συνέχεια.


Ο σπουδαστής της Ιστορίας της Κύπρου θα έχει τη δυνατότητα να κατανοήσει τη σημασία της γεωγραφικής θέσης του νησιού για την ιστορική εξέλιξη της πολιτικής φυσιογνωμίας, του τρόπου διαμόρφωσής της, διατήρησης της ταυτότητας του κυπριακού λαού, αφομοίωσης των ξένων επιδράσεων και αντίσταση σε άλλες. Ακόμη τη δυνατότητα του ελληνισμού της Κύπρου να συνυπάρχει, να βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με το ξένο στοιχείο.

Ο Κλ. Γεωργιάδης στο Ιστορικό Βιβλίο του για την Κύπρο προτάσσει σύντομη γεωγραφία της Κύπρου, γιατί είναι αδιανόητο υποστήριζε τα ιστορικά γεγονότα να εξετάζονται ανεξάρτητα από το χώρο που έγιναν και που είναι φυσικό να έχει διαδραματίσει σπουδαίο ρόλο στην εξέλιξή τους. Η δε Κ. Χατζηδημητρίου στο Ιστορικό της Βιβλίο καλύπτει με επάρκεια τη νεολιθική εποχή, επειδή υπάρχουν κυπριακά ευρήματα, ενώ δεν καλύπτει την παλαιολιθική εποχή, γιατι δεν υπάρχουν στο νησί δείγματα γραφής.


Είναι χρήσιμο η νεότερη και σύγχρονη ιστορία, όπως και η παλιότερη, η τοπική, η Βιογραφική να διδάσκονται διαθεματικά σε συσχετισμό με άλλα κοινωνικά μαθήματα, όπως π.χ. γεωγραφία, οικονομία, κοινωνιολογία, φιλοσοφία, αρχιτεκτονική, Νεολληνική Λογοτεχνία.


Έτσι ο σπουδαστής της Ιστορίας δένεται με την πραγματικότητα και τα ευρύτερα προβλήματα του κόσμου και διατηρεί ζωντανή την Ιστορική Παράδοση του τόπου του.


Οι σταθμοί του πολιτισμού (π.χ. Φεουδαρχία, Αναγέννηση, Διαφωτισμός, άνοδος της Αστικής Τάξης) υπήρξαν Ευρωπαϊκά φαινόμενα, αλλά έχουν και την τοπική τους διάσταση.


Σύμφωνα με την άποψη του ιστορικού Ν. Σβορώνου η διδασκαλία της τοπικής Ιστορίας στις Ευρωπαϊκές χώρες διευκολύνθηκε από το γεγονός ότι τα σημερινά εθνικά κράτη αποτελούνταν στο παρελθόν από ξεχωριστές κρατικές οντότητες (φέουδα, κομητείες ή κρατίδια).


Στη σπουδή της Ιστορίας είναι δυνατός ένας συγκερασμός της Εθνικής, Ευρωπαϊκής και Παγκόσμιας Ιστορίας.


Στο Συμβούλιο της Ευρώπης έγινε αναφορά, ότι είναι δυνατή η παρουσίαση ιστορικών γεγονότων μέσα από μια τοπική ιστορική μελέτη ή δημοσίευση.


Άλλωστε η Ευρώπη είναι τόσο βαθιά ποτισμένη με την Ιστορία της, τόσο πλούσια σε θησαυρούς του παρελθόντος και σε τοποθεσίες, μάρτυρες αιματηρών γεγονότων, ώστε πολύ συχνά είναι δυνατό να δημοσιευθεί ένα γεγονός διαμέσου της τοπικής λειτουργίας του.


Η σπουδή της Ιστορίας μπορέι να γίνει εργαλείο αυτογνωσίας και γνώσης, ευαισθησίας και Αγωγή Ζωής.


Η διδασκαλία της Ιστορίας γενικά και ειδικά-τοπικά συντελεί στο να συσχετίσουν οι μαθητές τα γεγονότα και τις καταστάσεις του παρελθόντος με τα γεγονότα και τις καταστάσεις του παρόντος, να στήσουν στενούς δεσμούς ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν της ιδιαίτερης πατρίδας τους, του έθνους και του κόσμου ολόκληρου, να δουν τις διαφορές και τις αναλογίες, να αναπτύξουν μέσα τους προοδευτικά την προοπτική της Ιστορίας και έτσι να κατανοήσουν καλύτερα τη σύγχρονη πραγματικότητα. Να αποκτήσουν αυτό που λέμε κριτική σκέψη.


Η μελέτη της τοπικής Ιστορίας με συγκεκριμένα παραδείγματα και αναφορές προκαλεί την περιέργεια των μαθητών και τους βοηθάει να συμμετάσχουν ενεργά, επειδή είναι ένα κομμάτι της ζωής τους. Υπάρχουν στοιχεία της τοπικής ζωής του παρελθόντος που, αν και διαθέτουν ορισμένες τοπικές ιδιαιτερότητες, απεικονίζουν εν τούτοις τις ιστορικές μεταβολές, οι οποίες παρατηρούνται σ’ ένα έθνος ή στη Ευρώπη και τον κόσμο. Κάτω από αυτό το πρίσμα η τοπική Ιστορία εξετάζεται ως μια εκδήλωση της γενικής Ιστορίας και παύει να υφίσταται η αντίθεση ανάμεσα στη γενική και τοπική Ιστορία.


Καλλιεργείται το ενδιαφέρον των σπουδαστών, γνωρίζουν το περιβάλλον στο οποίο θα ζήσουν και γίνονται χρήσιμοι σ’αυτό ή βοηθούν στην αλλαγή, ενδιαφέρονται για την πρόοδο του, αναπτύσσουν γενικότερα το συναίσθημα της φιλοπατρίας.


Μέσα από τη μελέτη της τοπικής Ιστορίας, τρέφουν συναισθηματικούς δεσμούς με τα μνημεία της πόλης ή της περιοχής ή της χώρας τους, στη συνέχεια κατανοούν καλύτερα τα Ευρωπαϊκά και παγκόσμια γεγονότα και πλαταίνουν τον ορίζοντά τους…


Σχηματίζουν μια ιδέα της χρονικής συνέχειας, αντιλαμβάνονται καλύτερα τα ευρύτερα ιστορικά γεγονότα και τις πιθανές επιδράσεις που είχαν στον τόπο τους.


Η παρουσίαση των σύγχρονων ιστορικών γεγονότων, δεν επιτρέπεται να κινείται στη μορφή του απλού βιώματος και της δημοσιογραφικής έρευνας, αλλά χρειάζεται να γίνεται αντικείμενο επιστημονικής μελέτης. ‘Αν το μάθημα της Ιστορίας ασκεί τους μαθητές στην κριτική σκέψη, έχει δημοκρατικό προσανατολισμό, αν επιμένουμε σε ό,τι ενώνει και όχι σε ό,τι διαιρεί, δεν είμαστε προκατειλημμένοι, θα αποφύγουμε τον τοπικισμό, θα καλλιεργήσουμε την αγάπη για την ιδιαίτερη πατρίδα και θα καλλιεργήσουμε συνάμα το σεβασμό της πατρίδας των άλλων.


Έτσι από την τοπική Ιστορία θα περάσουμε στην εθνική και στην παγκόσμια Ιστορία. Με τον τρόπο αυτό ο σπουδαστής αποκτά ιστορικό βάθος συναντά τους γειτονικούς και άλλους λαούς στις σχέσεις που ήρθαν με τους δικούς του ιστορικούς προπάτορες ή προκατόχους.


«Με τη διαμόρφωση προσωπικής ταυτότητας αποκτούμε συνείδηση της ύπαρξής μας ως αυτόνομης υπόστασης. Με την εθνική ταυτότητα συνειδητοποιούμε την υπαγωγή μας σε μια ευρύτερη εθνική και πολιτιστική ομάδα από την οποία εξαρτόμαστε. Με τη διιστορική ταυτότητα συνδεόμαστε διαχρονικά με τον χώρο που ζούμε, με τους κατοίκους που από τα πανάρχαια χρόνια έζησαν σε αυτόν και με τα έργα που δημιούργησαν.

Η διαμόρφωση της διιστορικής ταυτότητας μας βοηθεί να συνδέσουμε από την μια τον χώρο με τα ιστορικά και πολιτιστικά γεγονότα που πραγματοποιήθηκαν σ’ αυτόν και να ενισχύσουμε από την άλλη την ταυτότητά μας ως μέλη μιας ξεχωριστής πολιτιστικής/ εθνικής ομάδας που συνεχίζει να δημιουργεί και να γράφει ιστορία στον ίδιο αυτό χώρο.


Με τη διιστορική ταυτότητα το παρελθόν σμίγει με το παρόν. ο αρχαίος πολιτισμός μετουσιώνεται σε σύγχρονη τέχνη και η ιστορία μεταπλάθεται σε σύγχρονη δράση. Χωρίς τη διιστορική ταυτότητα ο σύγχρονος άνθρωπος θα’ μενε ξεκομμένος από τις ρίζες του. θα’ ταν ένας ξένος μέσα στο ίδιο του το σπίτι». (Δελτίο Κυπριακής Επιτροπής Ουνέσκο, Αρ. 85, Σεπτέμβριος 1986)

Η πολιτιστική κληρονομιά ένος λαού είναι και παγκόσμια κληρονομιά και η μελέτη της προνόμιο όλων των καλής πίστεως επιστημόνων.


Ήβη Σιακαλλή- Αργυρίδου, Φιλόλογος- Διευθύντρια


The post Η τοπική – εθνική Ιστορία και η δημιουργία Ιστορικής Συνείδησης appeared first on hellasforce.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου